Επιλογή Σελίδας

Η Εποχή της Αβεβαιότητας

«Μέσα στην πανδημία υπάρχουν τομείς του real estate που επωφελούνται όπως τα logistics».

Φώτης Κόλλιας

Δημοσιογράφος
Euro2day.gr

Η Prodexpo έχει μακρά ιστορία και όσοι συμμετέχουν θυμούνται τόσο τις ημέρες της ευφορίας, όσο και τις ημέρες της βαθιάς κρίσης στην ελληνική οικονομία. Θυμούνται και την περίοδο της ελπίδας που άρχισε πριν από περίπου πέντε χρόνια, όταν αρκετοί στην αγορά θεώρησαν πως «πιάσαμε πάτο». Όμως μέσα σε λίγες εβδομάδες περάσαμε από την Εποχή της Ελπίδας στην Εποχή της Αβεβαιότητας!

Η πανδημία μπορεί να μην οδήγησε μέχρι σήμερα σε ανατροπή των περισσότερων επενδυτικών σχεδίων, αλλά τοποθετεί τη συζήτηση για το μέλλον του real estate σε νέο πλαίσιο. Μέσα σε λίγες εβδομάδες προστέθηκαν αρκετοί άγνωστοι στην εξίσωση που καλούνται να λύσουν τα στελέχη της αγοράς ακινήτων.

Τα ερωτήματα πολλά. Μια ανάλυση της εταιρείας συμβούλων / ελεγκτών Deloitte ανέφερε μερικά εξ’ αυτών: Θα επιταχύνει η πανδημία τις αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ζουν και εργάζονται οι άνθρωποι και στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν τα ακίνητα; Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στις αποτιμήσεις των ακινήτων; Πόσο θα επηρεαστούν οι εν εξελίξει συμφωνίες, οι πωλήσεις, η ανάπτυξη ακινήτων και οι επενδύσεις στο real estate; Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στα επενδυτικά κεφάλαια, στις προτεραιότητες των επενδυτών; Πόσο θα επηρεαστεί η ρευστότητα και η εξυπηρέτηση δανεισμού ιδιοκτητών ή μισθωτών; Ποιες επενδύσεις σε τεχνολογίες θα χρειαστούν ώστε να γίνουν τα ακίνητα περισσότερο ασφαλή, βιώσιμα και να υποστηρίζουν την εξ’ αποστάσεως συνεργασία;

Αν και έχουν μεσολαβήσει αρκετοί μήνες, οι απαντήσεις στα περισσότερα ερωτήματα δεν έχουν δοθεί. Οι ειδικοί υποστηρίζουν πως θα χρειαστεί μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι να αποτυπωθούν οι αλλαγές που φέρνει η πανδημία στις αγορές. Ήδη, όμως, κάποιες τάσεις είναι σαφείς και στη χώρα μας: Η στροφή προς το ηλεκτρονικό εμπόριο επιταχύνεται με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για την αγορά λιανικής και τα σχέδια επέκτασης γνωστών αλυσίδων.

Η εξ’ αποστάσεως εργασία και εκπαίδευση κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Τα κτίρια γραφείων δεν αδειάζουν, αλλά περιορίζεται ο αριθμός των εργαζομένων που πηγαίνει καθημερινά αφού αξιοποιείται η τηλεεργασία. Σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα της Morgan Stanley μόνο οι μισοί από τους εργαζόμενους στην Ευρώπη είχαν επιστρέψει σε κανονικούς ρυθμούς εργασίας μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου. Την ίδια στιγμή κάποια νοικοκυριά είτε αλλάζουν τις κατοικίες τους ώστε να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις της τηλεεργασίας ή αναζητούν μεγαλύτερα σπίτια.

Η πανδημία οδηγεί προς τα πίσω και τα χρονοδιαγράμματα για αξιοποίηση κρατικών ακινήτων αφού μεγάλο τμήμα τους συνδέεται με τον τουρισμό που δέχθηκε βαρύ πλήγμα. Ισχυροί όμιλοι του real estate έχουν ήδη ανακοινώσει αλλαγές στα επενδυτικά τους σχέδια καθώς προσαρμόζονται στις νέες απαιτήσεις, από μεταβολές στις χρήσεις των ακινήτων που αξιοποιούν μέχρι επέκταση του χρονικού ορίζοντα εντός του οποίου προγραμμάτιζαν να διαθέσουν κάποια κεφάλαια.

Στην Ελλάδα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, από τους περιορισμένους χώρους γραφείων πρώτης κατηγορίας, την πολυετή βουτιά στις επενδύσεις σε κατοικίες και την ισχυρή επιρροή του τουριστικού κλάδου, πιθανώς η εξίσωση να έχει λιγότερους αγνώστους. Μέσα στην πανδημία υπάρχουν τομείς του real estate που επωφελούνται όπως τα logistics, ενώ ανακοινώνονται νέες σημαντικές επενδύσεις ή προχωρούν κάποιες που καθυστερούσαν επί χρόνια.

Πολλά θα κριθούν και από τα αντανακλαστικά της κυβέρνησης και των τοπικών αρχών. «Αν θεωρήσουμε πως αυτή η ακραία κατάσταση είναι κάτι φυσιολογικό, τότε πρέπει να ξανασχεδιάσουμε τις πόλεις και για να ξανασχεδιάσουμε τις πόλεις θα χρειαστεί χρόνος» έλεγε σε μια συνέντευξή του τον Ιούλιο ο δήμαρχος του Μιλάνου Beppe Sala. Σε πολλές πόλεις του πλανήτη αποτυπώνονται ήδη πάνω στο χάρτη οι ανατροπές που φέρνει η πανδημία. Και στην Ελλάδα ακούμε και βλέπουμε αντίστοιχα σχέδια. Η κρίση μπορεί να αποδειχθεί ευκαιρία όχι μόνο για κλάδους του real estate αλλά και για ολόκληρες περιοχές.